دلیل تعیین مهریه‌های عجیب چیست؟

همانقدر که قرار دادن یک دست و یک پا دور از ذهن است قرار دادن پنج هزار سکه برای کسی که نمی‌تواند حتی ماهیانه یک سکه پرداخت کند غیرعقلایی است. پرداخت این میزان مهریه به صورت ماهیانه یک سکه اساسا با متوسط عمر انسان امکانپذیر نیست. این نوع مهریه‌ها نیز به همان اندازه غیر معقول است و قرار دادنش با زمینه‌های دیگر فرقی نمی‌کند`.

 

اگر چه سکه رایج‌ترین نوع مهریه در حال حاضر است و معمولا تعیین میزان بالای آن در قالب مهریه‌های نامتعارف و سنگین شناخته می‌شود اما در مقابل این روند که به شدت بر وجه مالی مهریه تاکید دارد، روندی دیگری نیز در برخی خانواده‌ها به چشم می‌خورد و آن تعیین مهریه‌های عجیبی است که فاقد مالیت یا منفعت عقلایی است و اساسا چندان قابل تملک نیست.

مثال‌های این نوع مهریه‌ها را گاهی در خبرها می‌شنویم مثل هزار شاخه گل ارکیده، پنج هزار مرجان دریایی، تقدیم روزانه یک شاخه گل رز به همسر، حفظ تعداد مشخصی از سوره‌های قرآن یا اشعار شاعران برجسته و غیره...

احتمالا دامنه این نوع مهریه‌ها قابل احصا نیست اما وجه مشترک این نوع مهریه‌های عجیب با مهریه‌های سنگین، در تلاش خانواده‌ها برای تضمین آینده زندگی مشترک فرزندانشان از طریق مهریه است، تلاشی که چندان واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.

 

چه چیزی می‌تواند مهر باشد؟

به گزارش ایسنا، براساس ماده 1078 قانون مدنی هر چیز که مالیت داشته باشد و قابل تملک باشد می‌تواند مهر قرار گیرد. مولاوردی، حقوقدان با اشاره به این ماده قانونی تاکید می‌کند که مهریه باید قابلیت نقل و انتقال و ارزش مالی داشته باشد.

دکتر زهرا داور پژوهشگر و مدرس نیز درباره شرایط مهریه می‌گوید: «مهر می‌تواند عین باشد مثل سکه، خانه و ماشین. همچنین مهر می‌تواند منفعت باشد مثلا اجاره 6 ماه یک باغ یا یکسال یک خانه یا می‌تواند منفعتی باشد که از یک مال حاصل می‌شود».

وی ادامه می‌دهد: «مهر می‌تواند دین نیز باشد مثلا شخصی طلب 10 میلیونی‌اش را مهر همسرش قرار دهد. به علاوه می‌توان یک عمل را به عنوان مهر زن قرار داد؛ همانطور که در قرآن هم آمده مهر همسر حضرت موسی چند سال شبانی برای خانواده شعیب بود یا پیغمبر مهر زنی را یاد دادن قرآن قرار داد. البته باید توجه داشت که از این عمل منفعتی متصور باشد».

 

چرایی و چگونگی مهرهای غیرعادی و عجیب

با وجود شروط قانونی که برای مهریه در نظر گرفته شده است همچنان اخباری مبنی بر تعیین مهریه‌های عجیب شنیده می‌شود. اگرچه به گفته برخی سردفتران ازدواج، این روند در نسل جدید کاهش یافته است و به شکل معکوس آن در تعیین مهریه‌های سنگین بروز یافته اما تعیین مهریه‌های عجیب همچنان در میان برخی خانواده‌ها ادامه دارد.

داور با اشاره به انواع مهریه که عبارتند از مهرالمسمی، مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالسنه می‌گوید: «مهرالمسمی مهری است که در سند ازدواج قید می‌شود مثلا 100 سکه اما گاهی اوقات مهریه تعیین نمی‌شود یا شرط می‌کنند که مهر قید نشود. قانون ما برای ازدواج دائم یک قاعده آمره است یعنی اگر مهر تعیین نشود بازهم به زن تعلق می‌گیرد پس در مواردی که بر میزان مهر توافق نشده از مهرالمثل استفاده می‌کنند و براساس برخی شاخص‌ها مثل سن، وضعیت خانوادگی و اجتماعی مهریه زن را تعیین می‌کنند».

وی تاکید می‌کند: «از نظر حقوقی مهرالمسمی باید مالیت داشته و قابل نقل و انتقال و تملک باشد و دارای ارزش اقتصادی و منفعت عقلایی باشد و معامله آن مشروع باشد. اینها باعث می‌شود مهریه‌های غیر متعارف را مهر ندانیم. مثلا یک کیلو بال مگس یا دست، پا یا قلب شوهر از نظر حقوقی مالیت ندارند و منفعت عقلایی برایشان متصور نیست در نتیجه نمی‌توانند مهر قرار گیرند. در چنین شرایطی مثل وضعیتی است که مهری تعیین نشده است در نتیجه مهرالمثل تعیین می‌شود«.

داور ادامه می‌دهد: «بعضی اوقات مهریه غیر متعارف است اما ساحت عقلایی دارد مثلا کسی هزار شاخه گل رز را مهر خود قرار می‌دهد از آنجا که قیمت گل رز مشخص است براساس نظرکارشناسی میزان مهر مشخص می‌شود. ممکن است نامتعارف باشد اما چون مالیت و منفعت عقلایی دارد قانونگذار مرد را موظف به پرداخت آن می‌کند و به عنوان دین بر عهده مرد است».

وی تعیین نوع مهریه را مربوط به شرایط اجتماعی افراد می‌داند و می‌گوید: "کسانی که مهریه نامتعارف و غیر عقلایی می‌گذارند نه معنی مهریه را می‌دانند، نه فلسفه وجودی آن را می فهمند و نه هدفی که از تعیین مهر وجود دارد پس یا کلا نفی‌اش می‌کنند یا به حالت‌های شعاری متوسل می‌شوند که نشاندهنده عدم درک صحیح شان از فلسفه مهر است".

وی می‌افزاید: "در قانون ما مهر در نکاح جنبه فرعی دارد یعنی اگر تعیین نشود تاثیری بر خود عقد نکاح ندارد اما به آن معنا هم نیست که اگر تعیین نشد مهری به زن تعلق نگیرد. مهر به زن تعلق می‌گیرد ولی مهرالمثل نه مهرالمسمی که طبیعتا مهرالمثل می‌تواند از مهرالمسمی کمتر یا بیشتر باشد".

داور درباره دلیل وضع چنین مهریه‌هایی خاطرنشان می‌کند که در فلسفه مهریه دو نکته را متوجه نشدیم و توضیح می‌دهد: "1- مهر قیمت زن نیست. در حقوق، انسان مورد معامله قرار نمی‌گیرد. تجارت انسان ممنوع است. چه تجارت انسان بماهو انسان و چه تجارت اجزای بدن انسان. آیا قیمتی برای اجزا بدن انسان وجود دارد. آیا مالیت دارد؟ پس این نگاه صحیح نیست. 2- هدف از مهر در اسلام چیست؟ فلسفه اینست که مهریه پشتوانه مالی زن است. در اسلام زن استقلال مالی دارد. اما آیا با تعیین چنین مهریه هایی می‌توان این هدف را تامین کرد؟"

وی با بیان اینکه ما در جامعه دچار یک تضاد فرهنگی شدیم و نمی‌توانیم تعادل ایجاد کنیم می‌افزاید: "اگر مهر قرار است پشتوانه باشد باید درحد معقولی باشد که مرد بتواند بپردازد. از طرف دیگر برای استقلال مالی زن باید مهر را در اختیار او قرار دهیم. برخی پنج هزار سکه مهر روی کاغذ تعیین می‌کنند در حالی که توان و امکان پرداخت آن را ندارند. ما با چنین اقداماتی در واقع فلسفه مهر را نفی می‌کنیم".

وی ادامه می‌دهد: "همانقدر که قرار دادن یک دست و یک پا دور از ذهن است قرار دادن پنج هزار سکه برای کسی که نمی‌تواند حتی ماهیانه یک سکه پرداخت کند غیرعقلایی است. پرداخت این میزان مهریه به صورت ماهیانه یک سکه اساسا با متوسط عمر انسان امکانپذیر نیست. این نوع مهریه‌ها نیز به همان اندازه غیر معقول است و قرار دادنش با زمینه‌های دیگر فرقی نمی‌کند".

مولاوردی حقوقدان، نیز با اشاره به اینکه چنین مهریه‌هایی در حال حاضر ثبت می‌شود، درباره دلایل وضع چنین مهریه‌های عجیبی می‌گوید: "مهریه توافقی بین زوجین است و به احساس نگرانی و عدم امنیت خانواده‌ها از آینده زندگی فرزندانشان برمی‌گردد و با این کار اقدام به سنگ اندازی برای طلاق می‌کنند و مهریه‌هایی را در نظر می‌گیرند که زوج نتواند از عهده ادای آن برآید و به راحتی نتواند برای ازهم پاشیدن زندگی دخترشان اقدام کند".

 

اما و اگرهای ثبت مهریه‌های عجیب

‌با توجه به اینکه برخی از این نوع مهریه‌ها فاقد مالیت هستند این سوال پیش می‌آید که می‌توان مانع ثبت چنین مهریه‌های غیرمتعارفی شد؟ آیا می‌توان در مورد ثبت این مهریه‌ها منع قانونی در نظر گرفت که اگر مهریه‌ای فاقد منفعت عقلانی و شروط مندرج در قانون باشد ازسوی عاقد از همان ابتدای امر ثبت نشود؟ چنین سوالاتی با پاسخ‌های مختلفی روبه‌روست زیرا از یک سو ثبت نکردن مهریه‌های عجیب و نامتعارف می‌تواند به عنوان اقدامی پیشگیرانه محسوب شود و از ایجاد مشکلات بعدی برای زوجین جلوگیری کند اما از سوی دیگر محول کردن این وظیفه به دفاتر ثبت ازدواج می‌تواند زمینه مداخله در روابط خصوصی افراد را ایجاد کند.

داور در این زمینه معتقد است: "عاقد وظیفه دارد در موردی که مهریه غیرمتعارف باشد آن را ثبت نکند اما به این منظور اولا عاقد باید اشراف داشته باشد که تشخیص این معنا را بدهد و ثانیا مهر را ثبت نکند یعنی از ثبت این نوع مهریه امتناع کند چون اگر مهری باطل باشد ثبت مهر باطل یک مقدار دور از ذهن است. اگر فرض را بر این بگذاریم که عاقد فرد اجرایی است که عالم به مسایل و شرایط حقوقی نکاح هم هست، فرض بر این هست که باید از ثبت مهر باطل خودداری کند و دلیل آن را هم برای طرفین بگوید شاید طرفین نمی‌دانند".

مولاوردی نیز با اشاره به اینکه دفاتر ثبت ازدواج چنین مهریه‌هایی را ثبت می‌کنند می‌گوید:‌ "اگر بنا را قانون بگیریم طبق ماده 1078 قانون مدنی باید مهریه جنبه مالیت داشته باشد، قابل نقل و انتقال باشد، ارزش مالی و قابلیت تملک داشته باشد اما می‌بینیم بعضا مهریه‌هایی مطرح می‌شود که از این شرط برخوردار نیست و عاقدین ازدواج هم چنین مهری را قرار می‌دهند و در عقدنامه‌ها وارد می‌کنند. این مهریه‌ها قابل تملک نیست. در چنین شرایطی مهریه‌ها در دفاتر ثبت ازدواج بنا بر توافق زوجین وارد عقد نامه‌ها می‌شود و به آن صورت قانونی داده می‌شود".

مولاوردی در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان قانونی برای منع ثبت چنین مهریه‌هایی وضع کرد و آیا این کار ورود به توافقات شخصی افراد نیست، اظهار می‌کند: "مهریه بعد خصوصی زندگی و روابط افراد است همانطور که معتقدیم در سقف و کف مهریه نمی‌توان دولت را دارای وظیفه دانست در مورد اشکال متعدد مهریه هم اگر دولت وارد نشود و قانون به این شکل عمل نکند بهتر است اما در عین حال باید فرهنگسازی در جامعه صورت گیرد و از بعد آموزشی و فرهنگی باید وارد شد. متاسفانه هنوز خانواده‌های ما این ذهنیت را دارند که مهریه را کی داده؟ کی گرفته؟"

وی با اشاره به کاهش روند تعیین مهریه ‌های عجیب در نسل جوان گفت: "متاسفانه همواره افراط و تفریط وجود دارد اما سطح آگاهی خانواده‌ها بالا رفته و یکی از راه حل‌هایی که در حال حاضر به آن توجه بیشتری نشان داده می‌شود بحث شروط اضافی ضمن عقد ازدواج است تا از این طریق برابری حقوقی بین زوجین ایجاد شود و از تعیین مهریه‌های غیر متعارف کاسته شود".

به نظر می‌رسد تعیین کنندگان مهریه‌های عجیب و نامتعارف چه آنهایی که مهریه‌های سنگین تعیین می‌کنند و چه کسانی که با تعیین مهریه‌های نامتعارف بدون مالیت درصدد تامین آینده زندگی مشترک هستند، هیچکدام درک درستی از معنا و فلسفه مهریه ندارند. دلایل تعیین این مهریه‌ها هر چه که باشد نمی‌تواند آن‌ را تبدیل به ضامن خوشبختی زندگی مشترک کند. برای جلوگیری از چنین روندهای افراط و تفریطی در جامعه بار دیگر باید بر فرهنگسازی تاکید کنیم و نقش خانواده‌ها و رسانه‌ها را در آموزش نگاه واقع بینانه به زندگی مشترک مهم بدانیم.

 

 

توئیتش کن تو فیسبوک شیر کن برای فرند فید بفرست به تامبلر بفرست چاپش کن